Kuşların Hayal Kırıklığı

Kuşların Hayal Kırıklığı

“Sosyalizmi söylemeli dilimiz, onun için düşünmeli beynimiz.”

Havalar soğudu. Pencerenin yarı açık camından sigara dumanını dışarı üflerken karşıdaki ağaç dalına tünemiş bir kuş gördüm. Benim ona baktığımı görünce biraz ürktü. Fakat havanın soğukluğundan olsa gerek, kabarmış tüylerini düzeltme zahmetine girmedi. Karşılıklı bir sigara zamanı öyle bakıştık. Birbirimize karışmak istemediğimize kanaat getirdik. O yönünü değiştirip güvercinlere has sesini çıkarmaya başladı. Ben ise iyice soğuyan odada daha fazla dayanamayarak pencereyi kapattım…

O saatten sonra gün boyu aklıma tek bir soru takıldı. Cevap aramalık bir soru değildi; sadece üzerine düşünürken kendimi, çevremdeki olayları ve insanları sorgulayabileceğim bir soru: Kuşlar hayal kırıklıklarıyla nasıl yaşar?

Belki de bir güvercin için hayal kırıklığı, günlerce kendisine ekmek kırıntısı veren bir insanın, yuva yapmak için aynı evi seçtiğinde yumurtalarını kırmasıdır. Emek vererek topladığı dallardan yaptığı yuvanın dağıtılmasıdır. Kendi türünden kuşlar tarafından bir buğday tanesi uğruna hırpalanmasıdır. Bütün bunlara rağmen yeniden bir dal bulup yuva yapmaya koyulmasıdır. Bunun gibi binlerce hayal kırıklığını düşündüm. Kuşların hafızası yok diyen insanlara inat, belki de hafızaları yaşadıkları her şeyle doludur. Her kırılan dal, her dağılan yuva, her yarım kalan hikâye o hafızada bir yer tutuyordur.

Hafıza demişken, İlias Venezis'in Yunan halkı için söylediği bir söz aklıma geldi: “Biz bir hafıza halkıyız. Hüznümüzün ve gururumuzun kaynağı budur.”

Bu söz, geçmişin yalnızca eski zamanlarını anlatmıyor; geçmişin gündelik hayatın içinde dolaşan canlılığını anlatıyor. “Modern dünya” dedikleri hapishanenin en önemli işlevi hafızalarımızı silmek. Üstelik bunu yalnızca bireysel hafızayı silerek yapmıyor. Kolektif hafızayı, kolektif bilinci de silerek, bulanıklaştırarak ve manipüle ederek yapıyor.

Kuşların hafızası yok diyenler belki de kendi hafızalarını kaybetmiş olanlardır. Çünkü bir kuşun yeniden yuva yapması, yaşadıklarını unuttuğu anlamına gelmez. Belki de bütün hayal kırıklıklarına rağmen yaşamaya devam etmenin başka bir yolunu bulmuştur.

Hiç diğer kuşlara kızıp köşesine çekilip depresyona giren bir kuş gördünüz mü? Ya “Geçen yıl yuvam yıkıldı, ben artık bu yıl yuva yapmayacağım.” diyen bir kuş? Ben görmedim. Görenlere selam olsun…

Sislerin arasından mavi gökyüzüne bakarsan sis görürsün. Ne kadar da birileri bu yolun mavi, güneşli bir gökyüzüne çıkacağını söylese de ikna olmak zordur. Ama nihayetinde sis ve güneş oldukları yerlerde duruyor. Havanın ısısından güneşin olduğunu tahmin ederiz. Güneşli günleri de görmüştük. Ama etrafımızı saran bu sisli havada mesele, gökyüzüne ulaşmanın bilinmez yolculuğunda kanat çırpmaktır.

Erich Fromm, Umut Devrimi adlı eserinde umudu, edilgin bir bekleyişten ve gerçeklikten kopuk bir iyimserlikten ayırır. Ona göre umut, kendi içinde bir paradoks taşır: Ne hiçbir şey yapmadan geleceği beklemektir ne de gerçekleşmesi mümkün olmayanı gerçekliği zorlayarak oldurmaya çalışmaktır. Fromm, umudu, sıçrama anı geldiğinde harekete geçmeye hazır, çömelmiş bir kaplana benzetir.

Fromm'un ifadesiyle:

“Umut etmek demek, henüz doğmamış şey için her an hazır olmak, ama doğumun, bizim yaşam sürecimiz içinde gerçekleşmemesi halinde umarsızlığa, umutsuzluğa düşmemek demektir.”

Bu yaklaşımda umut, yalnızca geleceğe ilişkin bir beklenti değil, bugünün içinde sürdürülen bilinçli bir hazırlık ve eylem hâlidir. Henüz ortaya çıkmamış olanın işaretlerini görebilmek, onun gelişmesine katkıda bulunmak ve bütün bunları yaparken karşılaşılan engeller karşısında mücadele iradesini koruyabilmektir.

Dolayısıyla umut, her şeyin iyiye gideceğine dair kendimizi avutmak değildir. Gerçekliğin çelişkilerini görmek, yenilgileri ve zorlukları kabul etmek, fakat bunları değişimin imkânsızlığının kanıtı olarak değerlendirmemektir. Geleceği hazır bulmayı beklemek yerine, onun kurulmasına bugünden katılmaktır.

Toplumsal ve siyasal dönüşüm açısından düşünüldüğünde umut, henüz var olmayan bir yaşamın mümkün olduğunu tahayyül etmekle sınırlı kalmaz; bu olasılığın gerçekleşmesi için sorumluluk almayı da gerektirir. Çünkü başka bir dünyanın mümkün olduğuna inanmak kadar, o dünyanın koşullarını yaratmak için çaba göstermek de önemlidir.

O hâlde siz de düşünün: Kuşlar hayal kırıklığı yaşar mı?

Atilla Rüzgar

Bu yazı ilk olarak İDHF Bülteni Kasım 2026 sayısında yayınlanmıştır.